عزيز الله بيات

464

تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )

ابو الفتح خان را از اصفهان بيرون راند . سرانجام بين اين سه تن وحدت نظر حاصل شد و تصميم آنها بر اين قرار گرفت كه يكى از افراد خاندان شاه سلطان حسين را به سلطنت بردارند و امور كشور را بدين نحو بين خود تقسيم كنند و نيابت سلطنت به عهده عليمراد خان باشد و كريم خان سردار سپاه شود و ابو الفتح خان به حكومت اصفهان منصوب گردد . پس از اين توافق ، طولى نكشيد كه عليمراد خان در غياب كريم خان ، ابو الفتح خان را كشت . كريم خان براى تنبيه عليمراد خان به اصفهان آمد ، عليمراد خان كه تاب پايدارى در خود نديد ، به بختيارى گريخت و سپس از آن محل رهسپار كرمانشاه شد . كريم خان او را تعقيب كرد و در نزديكى شاه‌آباد كرمانشاه سپاهيان عليمراد خان را درهم شكست . عليمراد خان به آزاد خان افغان متوسل شد . كريم خان اين‌بار به دفع آزاد خان شتافت ، اما شكست خورد و به اصفهان گريخت . كريم خان در نزديكى اصفهان بار ديگر با آزاد خان جنگيد و به دليل قطع ارتباط وى با شهر به جانب لرستان روى نهاد . به فرمان آزاد خان ، فتحعلى خان افشار به تعقيب كريم خان شتافت و جنگ سختى بين طرفين درگرفت كه به شكست سپاه زند منجر شد . كريم خان بعد از اين شكست تصميم داشت به هندوستان برود و گوشه‌نشينى اختيار كند ، اما در همين زمان بزرگان دشتستان به يارى وى آمدند و در سال 1168 هجرى سپاهيان آزاد خان را در نزديكى خشت به سختى شكست داد و روانه شيراز شد . مدعى ديگر سلطنت در اين ايام ، محمد حسن خان قاجار فرزند فتحعلى خان بود كه در سال 1171 هجرى به شيراز لشكر كشيد ، ولى شكست خورد و به مازندران برگشت . به فرمان كريم خان ، شيخ عليخان زند مأمور سركوبى محمد حسن خان شد . اين سردار محمد حسن خان را در استرآباد شكست داد ، اما هنگامى كه تصميم داشت از روى پلى عبور كند ، اسبش درغلتيد و به دست يكى از افراد ايل قاجار كشته شد . كريم خان بعد از دفع محمد حسن خان و ساير مدعيان سلطنت كرمان ، يزد و نواحى جنوبى خراسان را به تصرف خود درآورد . تجارت دريايى خليج فارس در اين‌زمان در دست انگليس‌ها و هلنديها بود . فرانسويها كه در اين ايام با انگليس‌ها در جنگ بودند ، در سال 1173 هجرى به بندرعباس آمدند و دارالتجاره انگليس‌ها را غارت كردند . بعد از اين حادثه ، انگليس‌ها مركز بازرگانى خود را به بصره